Trzy litery w umowie sprzedaży rozstrzygają, kto opłaca fracht, w którym punkcie towar przechodzi na kupującego i po czyjej stronie leży zgłoszenie celne. Incoterms to zestaw jedenastu takich reguł, publikowany przez Międzynarodową Izbę Handlową ICC od 1936 roku. Obowiązująca edycja, Incoterms 2020, weszła w życie 1 stycznia 2020 roku i to ona jest punktem odniesienia dla kontraktów zawieranych dzisiaj.
Poradnik porządkuje podział jedenastu reguł, opisuje pięć formuł najczęstszych w polskim handlu zagranicznym i wskazuje granicę zakresu reguł. Tekst uzupełnia poradnik o numerze EORI oraz opis obsługi celnej.
Najważniejsze fakty
- Edycja Incoterms 2020 obejmuje 11 reguł: 7 dla dowolnej gałęzi transportu (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) oraz 4 dla transportu morskiego i wodnego śródlądowego (FAS, FOB, CFR, CIF).
- Reguły rozdzielają koszty, moment dostawy oraz obowiązki celne. Cena, zapłata, przeniesienie własności i prawo właściwe pozostają treścią umowy sprzedaży.
- Odprawa importowa należy do kupującego przy dziesięciu regułach. Jedynie przy DDP zgłoszenie w imporcie razem z cłem i podatkami obciąża sprzedającego.
- Przy FOB, CFR i CIF dostawa następuje wtedy, gdy towar znajduje się na pokładzie statku. Kryterium burty należy do wcześniejszych edycji.
- Obowiązek ubezpieczenia dotyczy dwóch reguł. CIF wymaga ochrony na poziomie Institute Cargo Clauses (C), CIP od edycji 2020 wymaga szerszego zakresu Institute Cargo Clauses (A).
Czym są reguły Incoterms i co rozstrzygają
11 trzyliterowych skrótów rozdziela między sprzedającego a kupującego 3 sprawy: koszty transportu i czynności dodatkowych, miejsce oraz moment dostawy, a także obowiązki celne i dokumentowe. Pierwszy zbiór ICC opublikowała w 1936 roku, a kolejne edycje nadążały za praktyką handlową. Komisja UNCITRAL uznaje reguły za światowy standard interpretacji najczęstszych warunków handlu zagranicznego, więc ten sam skrót znaczy to samo dla eksportera z Gdyni, spedytora w Szanghaju i banku otwierającego akredytywę.
- cena towaru oraz sposób i termin zapłaty
- moment przeniesienia własności towaru
- skutki naruszenia umowy przez którąkolwiek ze stron
- odpowiedzialność za produkt i jego wady
- prawo właściwe oraz sposób rozstrzygania sporów
Szybka wycena
wysyłki międzynarodowej
Spedytor wskaże regułę Incoterms dopasowaną do relacji, gałęzi transportu i oczekiwanego zakresu obsługi celnej.
Jedenaście reguł w dwóch grupach
7 reguł (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) obsługuje każdą gałąź transportu, 4 pozostałe (FAS, FOB, CFR, CIF) zarezerwowano dla transportu morskiego i wodnego śródlądowego.
| Reguła | Grupa | Miejsce dostawy | Koszt transportu głównego | Obowiązek ubezpieczenia | Odprawa eksportowa | Odprawa importowa |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | dowolny transport | zakład sprzedającego | kupujący | brak obowiązku | po stronie kupującego | po stronie kupującego |
| FCA | dowolny transport | wskazane miejsce wydania przewoźnikowi | kupujący | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| CPT | dowolny transport | wydanie pierwszemu przewoźnikowi | sprzedający | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| CIP | dowolny transport | wydanie pierwszemu przewoźnikowi | sprzedający | po stronie sprzedającego, klauzule (A) | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| DAP | dowolny transport | miejsce przeznaczenia, towar na środku transportu | sprzedający | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| DPU | dowolny transport | miejsce przeznaczenia, towar po rozładunku | sprzedający | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| DDP | dowolny transport | miejsce przeznaczenia, towar odprawiony w imporcie | sprzedający | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie sprzedającego |
| FAS | morski i wodny śródlądowy | wzdłuż burty statku w porcie załadunku | kupujący | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| FOB | morski i wodny śródlądowy | na pokładzie statku w porcie załadunku | kupujący | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| CFR | morski i wodny śródlądowy | na pokładzie statku w porcie załadunku | sprzedający | brak obowiązku | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
| CIF | morski i wodny śródlądowy | na pokładzie statku w porcie załadunku | sprzedający | po stronie sprzedającego, klauzule (C) | po stronie sprzedającego | po stronie kupującego |
Grupa morska odpowiada ładunkom masowym, drobnicy konwencjonalnej i sztukom ciężkim przekazywanym bezpośrednio przy statku. Kontener przechodzi w gestię przewoźnika już w terminalu albo w depot, a nie przy nabrzeżu. Sprzedający, który sprzedaje kontener na warunkach FOB, odpowiada więc za towar jeszcze przez kilka dni po tym, jak stracił nad nim kontrolę. Dla ładunków skonteneryzowanych właściwe pozostają FCA, CPT i CIP.
Pięć reguł, które najczęściej wracają w zapytaniach ofertowych
EXW, FOB, CIF, DAP i DDP wyznaczają pełną skalę zobowiązania sprzedającego, od wydania towaru w bramie zakładu po dostarczenie przesyłki odprawionej w imporcie.
EXW, czyli dostawa w zakładzie sprzedającego
EXW (Ex Works) oznacza, że sprzedający wykonuje dostawę w chwili postawienia towaru do dyspozycji kupującego w swoim zakładzie albo magazynie, a wszystkie dalsze czynności, koszty i ryzyko przejmuje kupujący, łącznie ze zgłoszeniem wywozowym. Formuła sprawdza się przy zakupach kupującego z własną siecią logistyczną. Przy wywozie poza Unię Europejską wymaga jednego dodatkowego ustalenia: stawka 0 procent w eksporcie przysługuje sprzedającemu po otrzymaniu potwierdzenia wywozu, czyli komunikatu IE-599 z systemu AES, a zgłoszenie robi kupujący. Umowa powinna wskazywać, kto ten dokument przekaże.
FOB, czyli dostawa na pokładzie statku
FOB (Free on Board) oznacza, że sprzedający odprawia towar w eksporcie i wykonuje dostawę w chwili umieszczenia go na pokładzie statku wskazanego przez kupującego, a kupujący zawiera umowę frachtu i ponosi koszt przewozu morskiego. Formuła pozostaje standardem przy ładunkach masowych i drobnicy konwencjonalnej. Rozliczenie kosztów terminalowych w porcie załadunku wymaga doprecyzowania w umowie.
CIF, czyli fracht i ubezpieczenie w gestii sprzedającego
CIF (Cost, Insurance and Freight) oznacza, że dostawa następuje w tym samym punkcie co przy FOB, a sprzedający dodatkowo opłaca fracht do portu przeznaczenia i zawiera umowę ubezpieczenia ładunku. Minimalny zakres ochrony odpowiada Institute Cargo Clauses (C), a strony mogą umówić się na szerszą polisę. Kupujący przejmuje ryzyko w porcie załadunku, choć rachunek za przewóz trafia do sprzedającego.
DAP, czyli dostawa do wskazanego miejsca
DAP (Delivered at Place) oznacza, że sprzedający dowozi towar pod wskazany adres i pozostawia go na środku transportu gotowy do rozładunku, który organizuje kupujący. Zgłoszenie importowe, cło i podatki obciążają stronę kupującą. Reguła opisuje dostawy drogowe w Europie i relacje, w których odbiorca ma własną rampę.
DDP, czyli dostawa z opłaconym cłem
DDP (Delivered Duty Paid) oznacza, że sprzedający przejmuje pełny zakres obowiązków, razem ze zgłoszeniem importowym oraz zapłatą cła i podatków w kraju odbiorcy. Formuła daje kupującemu jedną cenę końcową, ale przenosi na sprzedającego rolę podatnika: przy imporcie do Polski podatnikiem jest podmiot, na którym ciąży obowiązek uiszczenia cła. Sprzedający spoza kraju odbiorcy potrzebuje więc rejestracji do podatku od towarów i usług w tym kraju, a dokument celny, który jest podstawą odliczenia, wystawiany jest na niego, nie na kupującego.
Odprawa celna według reguły Incoterms
Odprawa importowa należy do kupującego przy 10 regułach, a jedynie DDP przenosi ją razem z cłem i podatkami na sprzedającego. Po stronie eksportowej podział wygląda odwrotnie: obowiązek spoczywa na sprzedającym przy 10 regułach, a jedynym wyjątkiem jest EXW, przy którym zgłoszenie wywozowe organizuje kupujący.
W zgłoszeniach celnych, czyli w dokumentach składanych organom celnym przy imporcie i eksporcie, obie strony transakcji posługują się numerem EORI. Jego brak zatrzymuje odprawę niezależnie od uzgodnionej reguły. Polish Forwarding Company prowadzi zgłoszenia przez własną agencję celną, w tym samym procesie co organizacja transportu.
Sformułowania, które bywają mylone
5 sformułowań utrwalonych w korespondencji handlowej pochodzi z wcześniejszych edycji reguł Incoterms. Każde z nich zmienia rozkład kosztów albo moment dostawy.
| Utrwalone sformułowanie | Aktualne brzmienie reguł |
|---|---|
| Przy FOB ryzyko przechodzi z chwilą przekroczenia burty statku | Dostawa następuje, gdy towar znajduje się na pokładzie statku. Kryterium burty pochodzi z edycji sprzed 2010 roku |
| FOB i CIF pasują do każdej wysyłki morskiej, także kontenerowej | Kontener opuszcza gestię sprzedającego w terminalu albo w depot, dlatego dla ładunków skonteneryzowanych właściwe pozostają FCA, CPT i CIP |
| CIF oznacza pełną ochronę ubezpieczeniową ładunku | Zakres domyślny to Institute Cargo Clauses (C). Szerszą ochronę na poziomie klauzul (A) wprowadza reguła CIP albo osobne uzgodnienie stron |
| DAP i DPU opisują tę samą dostawę | Przy DAP rozładunek organizuje kupujący, przy DPU obowiązek rozładunku spoczywa na sprzedającym. DPU zastąpiło regułę DAT z edycji 2010 |
| Reguła Incoterms przesądza, kiedy kupujący staje się właścicielem towaru | Przeniesienie własności pozostaje poza zakresem reguł i wymaga postanowienia w umowie sprzedaży |
Zapis reguły w umowie i w dokumentach
Poprawny zapis składa się z 3 elementów: skrótu reguły, dokładnie oznaczonego miejsca oraz wskazania edycji. Sam skrót zostawia pole do interpretacji, ponieważ te same trzy litery występują w kolejnych wydaniach reguł w różnym brzmieniu, a ogólnie wskazane miasto nie przesądza, w którym punkcie następuje dostawa.
WZORZEC ZAPISU
FCA Gdańsk, terminal kontenerowy, Incoterms 2020
Skrót dzieli obowiązki, oznaczenie miejsca wyznacza punkt dostawy, rok przesądza o wersji reguł.
Ten sam zapis powtarza się w fakturze handlowej, w zleceniu spedycyjnym oraz w zgłoszeniu celnym, dzięki czemu dokumenty pozostają spójne przy kontroli. Warunki dostawy według reguł Incoterms podaje się także w sprawozdawczości Intrastat, a wykaz dopuszczonych oznaczeń prowadzi Główny Urząd Statystyczny.
Najczęściej zadawane pytania
Poniżej 7 odpowiedzi z negocjacji warunków dostawy.
Źródła: ICC, biznes.gov.pl, trade.gov.pl, PAIH, GUS
Warunki dostawy w obsłudze Polish Forwarding Company
Polish Forwarding Company to niezależny operator logistyczny z 13 oddziałami w Polsce i zespołem ponad 140 specjalistów. Certyfikaty branżowe, w tym AEO, IATA, FIATA, FMC, GDP, GMP+, HACCP oraz NATO NCAGE, otwierają dostęp do rynków o wysokich wymaganiach regulacyjnych. Spedytorzy dobierają regułę Incoterms do gałęzi transportu, a własna agencja celna prowadzi zgłoszenia eksportowe i importowe w tym samym procesie.
