Od 21 maja 2026 roku wejdą w życie przepisy rozporządzenia (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów. Dokument zastąpi obowiązujące od 2006 roku rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 i wprowadzi obowiązkową pełną cyfryzację procedur transgranicznego przemieszczania odpadów (TPO) za pośrednictwem centralnego systemu DIWASS (Digital Waste Shipment System) prowadzonego przez Komisję Europejską. Od tego dnia wszystkie zgłoszenia, korespondencja z organami i dokumenty transportowe mają być przekazywane wyłącznie elektronicznie.
Zmiana dotyczy zgłaszających, przewoźników, odbiorców odpadów, wytwórców, instalacji gospodarowania odpadami oraz podmiotów organizujących przemieszczenie, czyli dealerów i brokerów w rozumieniu rozporządzenia 2024/1157. W polskim porządku prawnym równolegle procedowana jest nowelizacja ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, która przewiduje administracyjne kary pieniężne w wysokości od 20 000 do 1 000 000 zł za naruszenia procedur i nielegalne przemieszczenia. Artykuł wyjaśnia, czym jest DIWASS, kogo obejmuje obowiązek rejestracji, jak wygląda procedura elektronicznego zgłoszenia i jakie sankcje grożą za błędy.
Czym jest DIWASS i jaka jest podstawa prawna systemu
DIWASS to centralna platforma elektroniczna prowadzona przez Komisję Europejską, która ma zastąpić papierowy obieg dokumentów w transgranicznym przemieszczaniu odpadów między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Podstawą prawną funkcjonowania systemu jest artykuł 27 rozporządzenia (UE) 2024/1157 oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1290 z 2 lipca 2025 roku, które określa zasady interoperacyjności między systemem centralnym a zewnętrznym oprogramowaniem komercyjnym.
Cel nowelizacji jest dwojaki. Pierwszy polega na modernizacji ram prawnych: zastąpieniu dokumentów papierowych elektronicznymi, skróceniu terminów postępowania i wprowadzeniu jednolitego standardu wymiany informacji w całej Unii. Drugi cel wynika z walki z nielegalnym obrotem odpadami. Według uzasadnienia Komisji Europejskiej papierowy system był podatny na nadużycia, utrudniał kontrolę w czasie rzeczywistym i generował opóźnienia w wymianie informacji między organami różnych państw. DIWASS ma zapewnić pełną traceability zgłoszeń, umożliwić właściwym organom bieżący wgląd w status każdego przemieszczenia oraz wesprzeć działania inspekcji.
System obsługuje dwie procedury przewidziane w rozporządzeniu 2024/1157. Procedura uprzedniej pisemnej notyfikacji i zgody (Prior Informed Consent, PIC) dotyczy odpadów objętych najsurowszym reżimem, w tym odpadów niebezpiecznych oraz odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia. Procedura informowania oparta o artykuł 18 i załącznik VII rozporządzenia 2024/1157 dotyczy odpadów z listy zielonej przemieszczanych do odzysku. W obu trybach wymiana dokumentów od 21 maja 2026 roku odbywa się wyłącznie przez DIWASS.
Harmonogram wdrożenia nowego rozporządzenia WSR
Rozporządzenie 2024/1157 weszło w życie 21 maja 2024 roku. Część przepisów obowiązuje już od dnia wejścia w życie, większość operacyjnych wymogów stosuje się od 21 maja 2026 roku, a kolejne elementy reformy zostały rozłożone na następne lata. Oś czasu wskazuje pięć kluczowych dat, które mają znaczenie dla firm uczestniczących w transgranicznym przemieszczaniu odpadów.
Komisja Europejska zapowiedziała, że rejestracja podmiotów w DIWASS zostanie uruchomiona w kwietniu 2026 roku. Dokładna data nie została jeszcze ogłoszona. GIOŚ prowadzi specjalny adres diwass@gios.gov.pl dla zapytań dotyczących wdrożenia systemu w Polsce i publikuje kolejne informacje na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.
Kogo obejmuje obowiązek korzystania z DIWASS
Obowiązek rejestracji i prowadzenia procedur przez DIWASS dotyczy wszystkich podmiotów unijnych uczestniczących w transgranicznym przemieszczaniu odpadów. Artykuł 27 rozporządzenia 2024/1157 wymienia sześć kategorii operatorów, którzy muszą być zarejestrowani w systemie przed rozpoczęciem procedury:
- Zgłaszający (notifier): podmiot odpowiedzialny za wszczęcie procedury PIC;
- Osoba organizująca przemieszczenie (dealer/broker): pośrednik w łańcuchu dostawy, działający w imieniu zgłaszającego lub odbiorcy;
- Przewoźnik: operator transportu drogowego, kolejowego, morskiego lub lotniczego;
- Odbiorca odpadów (consignee): instalacja lub podmiot przyjmujący odpady do dalszego przetworzenia;
- Wytwórca odpadów (waste producer): podmiot, który wytworzył odpady przeznaczone do przemieszczenia;
- Instalacja gospodarowania odpadami: recykler, instalacja odzysku lub unieszkodliwiania.
Z systemu korzystać będą również organy administracji publicznej oraz służby kontrolne. W Polsce po stronie administracji jest to Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, który wydaje zezwolenia i nadzoruje procedury. Kontrole prowadzone są przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska, Inspekcję Transportu Drogowego, Straż Graniczną, Krajową Administrację Skarbową oraz Policję. Wszystkie te organy otrzymają dostęp do DIWASS w zakresie odpowiadającym ich ustawowym kompetencjom.
Istotne ograniczenie: DIWASS obejmuje wyłącznie przemieszczenia wewnątrz Unii Europejskiej i te pomiędzy państwami członkowskimi a krajami trzecimi, które zdecydują się na udział w systemie. Wielka Brytania (Anglia) nie będzie obligatoryjnie korzystać z platformy. Oznacza to, że polskie firmy organizujące przemieszczenia na linii PL-UK mogą operować w środowisku dwusystemowym, gdzie po stronie UE dokumentacja jest elektroniczna, a po stronie brytyjskiej dalej funkcjonuje procedura papierowa lub krajowa procedura cyfrowa niepowiązana z DIWASS.
Procedura elektronicznego zgłoszenia TPO krok po kroku
Przebieg procedury zgłoszenia w DIWASS został ustandaryzowany i opiera się na pięciu etapach. Każdy z nich wymaga wcześniejszej rejestracji podmiotu oraz uwierzytelnienia użytkownika przez konto EU Login.
Rejestracja podmiotu i użytkownika
Rejestracja odbywa się online. Osoba fizyczna reprezentująca podmiot zakłada konto EU Login z wykorzystaniem adresu e-mail służbowego, następnie składa wniosek o rejestrację podmiotu. Wymagane są dane adresowe firmy oraz numery identyfikacyjne. Głównym identyfikatorem jest europejski numer EORI, o ile został nadany. Dla podmiotów bez EORI przewidziany jest NIP. Numery pomocnicze to NIP (jeżeli nie został użyty jako główny), REGON oraz numer rejestrowy BDO. Pełną listę wymaganych informacji zawiera załącznik II do rozporządzenia wykonawczego 2025/1290. Rejestrację polskiego podmiotu zatwierdza GIOŚ po weryfikacji istnienia firmy i umocowania osoby wnioskującej.
Dostęp do systemu
Polscy przedsiębiorcy będą mogli łączyć się z DIWASS na dwa sposoby. Pierwszy to graficzny interfejs użytkownika (GUI) dostępny pod stroną internetową prowadzoną przez Komisję Europejską. Drugi to integracja przez API z własnym oprogramowaniem komercyjnym, pod warunkiem że spełnia ono wymogi interoperacyjności określone w rozporządzeniu wykonawczym 2025/1290. Wybór rozwiązania zależy od skali operacji: firmy realizujące pojedyncze notyfikacje mogą korzystać z GUI, operatorzy prowadzący setki zgłoszeń rocznie będą preferować integrację systemową.
Przygotowanie dokumentu zgłoszenia
Formularz zgłoszenia wypełnia się bezpośrednio w systemie. Rygor techniczny polega na tym, że dane podmiotów uczestniczących w przemieszczeniu nie mogą być wpisywane ręcznie. Są wybierane z listy rozwijanej. Aby kontrahent pojawił się na liście, musi wcześniej przejść pełną rejestrację w DIWASS. Dotyczy to również partnerów zagranicznych: jeżeli odbiorca w Niemczech nie jest zarejestrowany w DIWASS, polski zgłaszający nie rozpocznie procedury PIC z tym odbiorcą. Oznacza to konieczność weryfikacji statusu kontrahentów przed planowaniem transportu.
Wymiana korespondencji z organami i zezwolenie
Cała korespondencja między zgłaszającym a właściwymi organami miejsca wysyłki, tranzytu i przeznaczenia prowadzona jest przez DIWASS. Organy mogą wystąpić o dodatkowe informacje maksymalnie trzykrotnie w ramach jednej procedury. Terminy odpowiedzi są krótkie i wiążące. Zezwolenie na przemieszczenie oraz wszystkie decyzje organów są wydawane i doręczane elektronicznie przez platformę. Uwierzytelnienie elektroniczne ma moc równą podpisowi odręcznemu.
Dokumenty transportowe i potwierdzenie odbioru
Dla każdego pojedynczego transportu przygotowywany jest dokument przesyłania (movement document) oraz, w procedurze informowania, formularz z załącznika VII. Załącznik VII musi być złożony w DIWASS co najmniej dwa dni robocze przed rozpoczęciem transportu. Odbiór odpadów w instalacji odbiorcy oraz potwierdzenie zakończenia odzysku potwierdzane są elektronicznie w systemie. Dokument przesyłania zamyka obieg informacji o konkretnym ładunku i pozwala organom weryfikować zgodność faktycznego transportu z udzielonym zezwoleniem.
Odpowiedzialność pośrednika (dealer/broker) w nowym WSR
Rozporządzenie 2024/1157 utrzymuje kategorię osoby organizującej przemieszczenie znaną z rozporządzenia 1013/2006 i rozszerza jej obowiązki proceduralne. Pośrednik w łańcuchu TPO, działający jako dealer lub broker, jest samodzielnym uczestnikiem procedury, podlega rejestracji w DIWASS na takich samych zasadach jak zgłaszający czy odbiorca, a jego zadania wynikają z artykułu 18 rozporządzenia i przepisów dotyczących procedury notyfikacji. Rolą pośrednika bywa przygotowanie zgłoszenia, koordynacja między zgłaszającym, przewoźnikiem i odbiorcą oraz zawarcie umowy z odbiorcą odpadów w zakresie wymaganym artykułem 18 ust. 10.
Polski projekt nowelizacji ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, opublikowany 25 lutego 2026 roku w Rządowym Centrum Legislacji, przewiduje osobne stawki administracyjnych kar pieniężnych dla trzech ról w łańcuchu: zgłaszającego, organizującego przemieszczenie oraz odbiorcy. Dla podmiotu organizującego przemieszczenie odpadów nielegalnie ustawa planuje karę administracyjną w wysokości od 30 000 do 1 000 000 zł. Kara może być nałożona niezależnie od odpowiedzialności zgłaszającego, a jej wysokość zależy od skali naruszenia, rodzaju odpadów oraz potencjalnej szkody dla środowiska.
Praktyczna konsekwencja dla branży spedycyjnej jest taka, że organizacja transgranicznego przemieszczenia odpadów wymaga nie tylko wiedzy o kodach odpadów i procedurach, ale również uporządkowanych procesów wewnętrznych, obsługi EU Login, integracji z DIWASS, znajomości załącznika VII i terminów odpowiedzi organów. Branża logistyczna oceniająca nowy reżim zwraca uwagę, że od 21 maja 2026 roku nieumyślne błędy w zgłoszeniu mogą być kwalifikowane jako nielegalne przemieszczenie. Powoduje to realną potrzebę formalizacji współpracy między pośrednikiem, przewoźnikiem i zgłaszającym oraz precyzyjnego rozgraniczenia odpowiedzialności umownej.
Sankcje → kary za nielegalne przemieszczanie odpadów
Projekt nowelizacji ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów opublikowany 25 lutego 2026 roku w Rządowym Centrum Legislacji wprowadza pełną rewizję sankcji administracyjnych. Maksymalna wysokość kary pozostaje na poziomie 1 000 000 zł, podniesieniu ulegają dolne progi i zakres czynów objętych sankcją. Model sankcyjny obejmuje cztery kategorie naruszeń.
| Kategoria naruszenia | Podmiot | Stawka kary |
|---|---|---|
| Nielegalne przemieszczenie odpadów | Zgłaszający | 50 000 – 1 000 000 zł |
| Nielegalne przemieszczenie odpadów | Organizujący przemieszczenie (dealer/broker) | 30 000 – 1 000 000 zł |
| Nielegalne przemieszczenie odpadów | Odbiorca | 30 000 – 1 000 000 zł |
| Naruszenie warunków procedury (PIC, informowanie) | Uczestnicy postępowania | 20 000 – 200 000 zł |
| Niewykonanie decyzji odbiorczej lub zagospodarowania | Podmiot zobowiązany | 20 000 – 100 000 zł |
Obok administracyjnych kar pieniężnych nowelizacja zmienia tryb postępowania w sytuacjach, gdy przemieszczenie nie dochodzi do skutku zgodnie z planem. Dotychczas organ musiał wszcząć pełne postępowanie administracyjne i wydać decyzję. W nowym modelu GIOŚ może na etapie wszczęcia postępowania skierować fakultatywne wezwanie do zwrotu lub zagospodarowania odpadów. Niewykonanie wezwania zgodnie z jego treścią skutkuje administracyjną karą pieniężną nakładaną przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Postępowania prowadzone przez GIOŚ w sprawach zobowiązania do odbioru i zagospodarowania odpadów staną się jednoinstancyjne. Bez trybu odwoławczego do organu wyższego stopnia.
Zmiany obejmują również opłaty skarbowe za uzyskanie zgody na przemieszczenie. Projekt przewiduje opłatę w wysokości 14 000 zł za zgodę na przemieszczenie jednokrotne lub wielokrotne oraz 2 000 zł za zezwolenie wstępne dla instalacji odzysku. Utrzymany zostaje zakaz przywozu do Polski odpadów przeznaczonych do unieszkodliwiania oraz odpadów komunalnych, z wyjątkiem odpadów selektywnie zebranych przeznaczonych do recyklingu.
Przejście ze starego systemu → co z trwającymi zgłoszeniami
Rozporządzenie 2024/1157 zawiera przepisy przejściowe, które rozstrzygają status zgłoszeń rozpoczętych przed 21 maja 2026 roku. Najważniejsze są dwie sytuacje.
Zgłoszenia z potwierdzeniem przyjęcia wydanym przed 21 maja 2026 r. będą procedowane w oparciu o dotychczasowe rozporządzenie (WE) nr 1013/2006, aż do zakończenia przemieszczeń objętych udzielonym zezwoleniem. Ostateczny odzysk odpadów musi zakończyć się do 20 maja 2027 roku dla zezwoleń z instalacjami bez zezwolenia wstępnego albo do 20 maja 2029 roku dla zezwoleń obejmujących instalacje z zezwoleniem wstępnym w rozumieniu artykułu 14 rozporządzenia 1013/2006.
Zgłoszenia bez potwierdzenia przyjęcia do 21 maja 2026 r. zostaną umorzone. Aby uzyskać zezwolenie na planowane przemieszczenie, zgłaszający musi rozpocząć procedurę od nowa w DIWASS. Oznacza to, że operatorzy, którzy złożyli notyfikację tuż przed deadlinem i nie otrzymali na czas potwierdzenia, nie zostaną objęci starym reżimem. Ma to praktyczne konsekwencje dla planowania transportów w okresie marzec-maj 2026. Im bliżej 21 maja, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że organ miejsca przeznaczenia wyda potwierdzenie przed datą graniczną.
Jak przygotować się do 21 maja 2026 → checklista operacyjna
Przygotowanie do pracy w DIWASS obejmuje pięć obszarów: rejestrację użytkowników i podmiotów, rewizję procedur wewnętrznych, weryfikację kontrahentów, wybór modelu dostępu do systemu oraz szkolenia. Poniższa lista porządkuje zadania, które warto zamknąć przed datą graniczną.
Etap testowania systemu przed 21 maja 2026 r. jest szansą na identyfikację problemów technicznych i proceduralnych. Firmy, które zarejestrują się w pierwszej fali (kwiecień 2026), mają większy margines na obsłużenie ewentualnych błędów walidacyjnych, zanim harmonogram transportów wymusi realną pracę w systemie. Operatorzy, którzy odłożą rejestrację do ostatniego tygodnia, ryzykują, że pierwsza notyfikacja wpłynie do organów już po 21 maja, bez buforu na usuwanie błędów.
Najczęściej zadawane pytania
Podsumowanie → DIWASS jako stały element krajobrazu TPO
21 maja 2026 roku to data, od której transgraniczne przemieszczanie odpadów w Unii Europejskiej przestaje działać w reżimie papierowym. DIWASS jest jedynym kanałem wymiany zgłoszeń, dokumentów i decyzji z organami. Dla polskich firm operujących w TPO oznacza to nowe obowiązki rejestracyjne, krótsze terminy odpowiedzi, automatyczną weryfikację kontrahentów z listy rozwijanej i wyższe sankcje administracyjne za naruszenia. Ryzyko błędu formalnego kwalifikowanego jako nielegalne przemieszczenie jest realne szczególnie w pierwszych miesiącach po wejściu systemu.
Regulacja jest częścią szerszej fali cyfryzacji dokumentów transportowych i celnych w Unii Europejskiej. Spedycja międzynarodowa mierzy się równolegle z innymi zmianami wprowadzanymi w 2026 roku: uszczelnieniem systemu SENT dla odzieży i obuwia, reformą unijnego kodeksu celnego z mechanizmem uznanego importera oraz nowelizacją chińskiego kodeksu morskiego obowiązującą od 1 maja 2026 roku. Wspólnym mianownikiem wszystkich tych zmian jest wymuszenie formalnej dyscypliny dokumentacyjnej i wyeliminowanie szarej strefy w obrocie transgranicznym.
Polish Forwarding Company monitoruje proces wdrożenia DIWASS w ramach regularnego przeglądu regulacji branżowych. Firmy zainteresowane analizą wpływu nowego WSR na konkretny model operacyjny lub wsparciem w przygotowaniu do rejestracji w systemie mogą skierować zapytanie na adres office@pfc24.pl.
Źródła
Źródła: EUR-Lex · rozp. (UE) 2024/1157, EUR-Lex · wersja skonsolidowana, GIOŚ, Komisja Europejska, KE · wytyczne EDI, BIP GIOŚ, RCL · projekt nowelizacji, LEX · ustawa, Portal Komunalny, ERA Malta, Andusia
