Dokument T1 pozwala przewieźć towar spoza Unii Europejskiej przez jej obszar celny, zanim zapłacone zostanie cło i podatek. Należności zostają zawieszone do chwili, gdy przesyłka dotrze do urzędu przeznaczenia i zostanie tam objęta docelową procedurą celną.
Kontener wyładowany w Gdańsku może więc pojechać do składu celnego pod Łodzią albo do odbiorcy w Czechach, zanim ktokolwiek zapłaci cło. Formalnie T1 nie jest osobnym drukiem: to zgłoszenie składane elektronicznie, a papier jadący z kierowcą nazywa się Tranzytowym Dokumentem Towarzyszącym (TAD) i ma numer MRN.
Najważniejsze fakty
- Towary nieunijne przemieszczane po obszarze celnym Unii obejmuje dokument T1. Cło i VAT są zawieszone, a nie zniesione. Należności czekają na odprawę w urzędzie przeznaczenia.
- Zgłoszenie składa się elektronicznie w systemie NCTS2 PLUS, a cała procedura tranzytu opiera się na numerze MRN. Kierowca wozi wydruk TAD.
- Warunkiem otwarcia tranzytu jest zabezpieczenie należności, czyli gwarancja celna. Może być pojedyncza (jedna operacja) albo generalna (wiele operacji, na podstawie pozwolenia).
- Procedurę zamyka organ celny, porównując dane urzędu wyjścia i urzędu przeznaczenia. Towar niedostarczony w terminie rodzi dług celny po stronie zobowiązanego.
Czym jest dokument T1 i kiedy jest potrzebny?
Artykuł 226 Unijnego Kodeksu Celnego opisuje tranzyt zewnętrzny jako przemieszczanie towarów nieunijnych po obszarze celnym Unii, przy czym towary te nie podlegają należnościom celnym przywozowym ani środkom polityki handlowej. Zawieszenie nie jest jednak umorzeniem. Cło i podatek zostaną naliczone tam, gdzie towar wejdzie do obrotu.
O wyborze zgłoszenia przesądza status celny towaru. Kontener z Chin wyładowany w polskim porcie pozostaje nieunijny do chwili dopuszczenia do obrotu, więc jego dalszy przewóz po Unii wymaga tranzytu zewnętrznego. Towar unijny wieziony z Polski do Włoch przez Szwajcarię korzysta z tranzytu wewnętrznego (art. 227 kodeksu).
Dokument T1 pojawia się w trzech powtarzalnych sytuacjach: przewóz kontenera z portu w Gdańsku lub Gdyni do składu celnego w głębi kraju, dostawa towaru nieodprawionego do odbiorcy w innym państwie członkowskim oraz przewóz przez terytorium Unii do kraju trzeciego, na przykład z Hamburga do Serbii.
Wyjątek opisuje artykuł 148 ustęp 5 kodeksu: przemieszczanie towaru między magazynami czasowego składowania na podstawie jednego pozwolenia obywa się bez zgłoszenia tranzytowego. Poza tym przypadkiem towar nieunijny opuszczający port jedzie w tranzycie.
Szybka wycena
przewozu w tranzycie
Spedytor wyceni przewóz towaru objętego tranzytem razem z obsługą celną i zabezpieczeniem.
Jak przebiega procedura tranzytu krok po kroku?
Od zgłoszenia do zamknięcia procedura tranzytu przebiega w 5 krokach, obsługiwanych w systemie NCTS2 PLUS. Zgłoszenie składa się elektronicznie na platformie PUESC, a dokument papierowy jest już tylko wydrukiem potwierdzającym operację zarejestrowaną w systemie.
Dwa ostatnie kroki bywają mylone. Samo dostarczenie towaru na miejsce nie odblokowuje zabezpieczenia, robi to dopiero zamknięcie procedury przez organ celny.
Jakie dokumenty są potrzebne do otwarcia tranzytu?
Do zgłoszenia tranzytowego potrzebne są dokumenty handlowe, dokumenty przewozowe i numer EORI zgłaszającego. Szczegóły zależą od gałęzi transportu, jednak te trzy grupy pojawiają się przy każdej przesyłce.
Numer EORI jest warunkiem wstępnym każdej operacji celnej w Unii. Zabezpieczenie natomiast jest specyficzne dla tranzytu i to ono najczęściej decyduje o terminie wyjazdu kontenera z portu.
Gwarancja celna: kto odpowiada za towar w tranzycie?
Zabezpieczenie w tranzycie pokrywa 2 należności: cło oraz VAT importowy, które byłyby wymagalne, gdyby towar trafił do obrotu. Kodeks posługuje się terminem zabezpieczenie, a w języku branżowym przyjęła się gwarancja celna. Odpowiedzialność za operację ponosi osoba uprawniona do korzystania z procedury, potocznie nazywana głównym zobowiązanym. To ona odpowiada za dostarczenie towaru w stanie nienaruszonym i w wyznaczonym terminie.
Zabezpieczenie występuje w dwóch wariantach. Pojedyncze obejmuje jedną operację. Generalne obejmuje wiele operacji jednocześnie i jest standardem u firm prowadzących regularny obrót. Pozwolenie na jego złożenie wydaje dyrektor izby administracji skarbowej, a wniosek składa się na PUESC co najmniej 120 dni przed okresem, w którym zabezpieczenie ma działać.
| Rodzaj długu celnego | Możliwa obniżka zabezpieczenia generalnego (procent kwoty referencyjnej) | Wymagany status |
|---|---|---|
| Dług, który może powstać (tranzyt, skład celny, czasowe składowanie) | 50, 30 lub 0 | kryteria art. 39 lit. b oraz c UKC, uszczegółowione w art. 84 rozporządzenia delegowanego 2015/2446 |
| Dług, który już powstał (np. dopuszczenie do obrotu) | 30 | upoważniony przedsiębiorca AEOC (art. 95 ust. 3 UKC) |
Status AEO otwiera drogę do obniżki, ale nie działa automatycznie. Izba administracji skarbowej bada przy wniosku sytuację finansową firmy i jej historię celną. Zwolnienie na poziomie zera dotyczy wyłącznie długu, który dopiero może powstać, a więc właśnie tranzytu.
Warunki rosną kaskadowo wraz z wysokością obniżki: przy pełnym zwolnieniu dochodzą system logistyczny rozróżniający towary unijne i nieunijne, procedury archiwizacji dokumentacji oraz zabezpieczenia systemów informatycznych. Katalog z artykułu 84 rozporządzenia delegowanego 2015/2446 pokrywa się z kryteriami AEO tylko częściowo.
Kodeks przewiduje też uproszczenia, które skracają obsługę przesyłki. Artykuł 233 ustęp 4 wymienia między innymi upoważnionego nadawcę i upoważnionego odbiorcę. Pierwszy obejmuje towar tranzytem w swojej lokalizacji, bez przedstawiania go w urzędzie wyjścia. Drugi odbiera przesyłkę w miejscu uznanym. Oba pozwolenia realnie wpływają na czas obsługi kontenera, a upoważniony nadawca wymaga wcześniejszego pozwolenia na zabezpieczenie generalne.
T1, T2, T2L i zgłoszenie celne: czym się różnią?
T1, T2 i T2L brzmią podobnie i bywają mylone ze zgłoszeniem celnym, które potocznie nadal nazywa się SAD-em, choć po wdrożeniu systemu AIS/IMPORT PLUS to określenie wyszło z urzędowego użycia. T1 i T2 to procedury tranzytowe rozdzielone statusem celnym towaru. T2L i T2LF w ogóle nie są tranzytem: to dowody unijnego statusu celnego, wydawane od marca 2024 elektronicznie w systemie PoUS.
| Oznaczenie | Czego dotyczy | Status celny towaru | System |
|---|---|---|---|
| T1 | tranzyt zewnętrzny (art. 226 UKC) | nieunijny | NCTS2 PLUS |
| T2 | tranzyt wewnętrzny (art. 227 UKC) | unijny | NCTS2 PLUS |
| T2L i T2LF | dowód unijnego statusu celnego | unijny | PoUS |
| Zgłoszenie celne (dawniej SAD) | zgłoszenie celne w imporcie i eksporcie | zmiana statusu na unijny (import) | AIS oraz AES |
Stąd częsty błąd w komunikacji z kontrahentami: dokument T1 nie jest odmianą zgłoszenia celnego i nie zastępuje zgłoszenia importowego. Otwiera przewóz towaru, który dopiero czeka na odprawę.
Które kraje obejmuje wspólna procedura tranzytowa?
Konwencja o wspólnej procedurze tranzytowej z 1987 roku pozwala prowadzić jedną operację tranzytową poza granicami Unii, bez otwierania nowego zgłoszenia na każdej granicy. Poza państwami Unii należą do niej cztery kraje EFTA (Islandia, Norwegia, Liechtenstein i Szwajcaria) oraz osiem państw stowarzyszonych. Trzy z nich dołączyły w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy, więc opracowania sprzed 2025 roku pomijają je w zestawieniach.
| Państwo stowarzyszone | Miesiąc przystąpienia | Rok przystąpienia |
|---|---|---|
| Turcja | grudzień | 2012 |
| Macedonia Północna | lipiec | 2015 |
| Serbia | luty | 2016 |
| Wielka Brytania | styczeń | 2021 |
| Ukraina | październik | 2022 |
| Gruzja | luty | 2025 |
| Mołdawia | listopad | 2025 |
| Czarnogóra | listopad | 2025 |
Co dzieje się, gdy tranzyt nie zostanie zamknięty?
Niedostarczenie towaru do urzędu przeznaczenia w wyznaczonym terminie prowadzi do powstania długu celnego (art. 79 kodeksu). Dług obejmuje cło oraz VAT importowy, a pokrywa go złożone wcześniej zabezpieczenie. Dłużnikiem jest osoba zobowiązana do wykonania obowiązku wynikającego z procedury.
Odpowiedzialność rozkłada się szerzej, niż wynikałoby to z samej umowy przewozu. Artykuł 233 ustęp 3 obejmuje nią również przewoźnika i odbiorcę, jeżeli przyjęli towar, wiedząc lub mając powinność wiedzieć, że jest on objęty tranzytem.
Gdy urząd wyjścia nie otrzyma potwierdzenia przybycia przesyłki, wszczyna procedurę poszukiwawczą. Dlatego status MRN śledzi się aż do potwierdzenia zamknięcia, a nie do momentu rozładunku.
Ile kosztuje dokument T1?
Na koszt tranzytu składają się 2 niezależne elementy, dlatego jedna stawka cennikowa nie odda całości: wynagrodzenie agencji celnej za obsługę zgłoszenia w NCTS2 PLUS aż do zamknięcia procedury oraz koszt zabezpieczenia należności, zależny od wartości towaru i stawki celnej.
Na wycenę wpływa też liczba pozycji taryfowych, gałąź transportu i to, czy zgłoszenie obsługuje upoważniony nadawca. Firmy prowadzące regularny obrót korzystają zwykle z zabezpieczenia generalnego, co obniża jednostkowy koszt operacji. Wycena tranzytu jest szybka i bezpłatna.
FAQ: najczęstsze pytania o dokument T1
Poniższe 7 odpowiedzi porządkuje wątpliwości importerów i eksporterów wokół tranzytu zewnętrznego, systemu NCTS2 PLUS i zabezpieczenia należności.
▶Kto wystawia dokument T1?
▶Czym różni się T1 od zgłoszenia celnego?
▶Jak długo towar może czekać w porcie przed objęciem tranzytem?
▶Czy status AEO zwalnia z zabezpieczenia w tranzycie?
▶Czy tranzyt T1 obowiązuje przy przewozie do Wielkiej Brytanii lub Szwajcarii?
▶Kto zamyka procedurę tranzytu?
▶Czy T2L to dokument tranzytowy?
Polish Forwarding Company a tranzyt celny
Polish Forwarding Company to niezależny operator logistyczny z 13 oddziałami w Polsce i zespołem ponad 140 specjalistów. Certyfikaty branżowe firmy (AEO, IATA, FIATA, FMC, GDP, GMP+, HACCP oraz NATO NCAGE) otwierają dostęp do rynków i branż o wysokich wymaganiach regulacyjnych. Własna agencja celna, działająca w Gdyni przy ul. Pułaskiego 8/504 (81-368 Gdynia), obsługuje pełen zakres odpraw importowych i eksportowych oraz udziela gwarancji celnej dla przesyłek w tranzycie.
Zgłoszenia tranzytowe obsługiwane są razem z organizacją przewozu, więc kontener wyładowany w porcie trafia do odbiorcy w jednym procesie. Szczegóły odpraw opisuje strona obsługi celnej, a organizację przewozu towaru objętego tranzytem koordynuje spedycja morska oraz spedycja drogowa. Zmiany w prawie celnym Unii, które wpływają na obowiązki importerów, opisaliśmy w artykule o reformie Unijnego Kodeksu Celnego.
Źródła
EUR-Lex, Komisja Europejska, PUESC, Biznes.gov.pl, Komisja Europejska (NCTS)
